สำนักการศึกษา กรุงเทพมหานคร
Department of Education
โรงเรียนต้นแบบการจัดการขยะครบวงจร (Zero Waste School)
โรงเรียนคลองบางพรหม
กระบวนการพัฒนา

โรงเรียนคลองบางพรหม มีการดำเนินงาน เรื่อง โรงเรียนต้นแบบการจัดการขยะครบวงจร (Zero Waste School) ขับเคลื่อนนโยบายโดยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน โดยมีกระบวนการบริหารงานอย่างเป็นระบบโดยยึดหลักวงจรคุณภาพ (PDCA) ขั้นวางแผน เริ่มต้นจากการประชุมกรรมการสถานศึกษา เครือข่ายผู้ปกครอง ชุมชน คณะครูและบุคลากรทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง เพื่อกำหนดแนวทางในการรักษาสิ่งแวดล้อมในโรงเรียน เพื่อวิเคราะห์และระดมแนวคิดเพื่อแก้ไขปัญหาด้านการจัดการขยะมูลฝอยภายในโรงเรียน เพื่อกำหนดเป็นวิสัยทัศน์ โดยวิสัยทัศน์ของโรงเรียนคลองบางพรหม คือ “โรงเรียนแห่งการเรียนรู้ มุ่งสู่อัตลักษณ์ของนักเรียนกรุงเทพมหานคร พร้อมเป็นโรงเรียนสีเขียวที่มีความปลอดภัย ตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงและมีการกำหนดเป้าหมายและพันธกิจที่ส่งเสริมและพัฒนาสิ่งแวดล้อมภายในโรงเรียน มาจัดทำแผนพัฒนาคุณภาพการศึกษาและแผนปฏิบัติงานประจำปี 2568 และหลักสูตรของสถานศึกษาที่มีการบูรณาการสอดแทรกเนื้อหาในด้านการจัดการด้านขยะมูลฝอยและสิ่งแวดล้อม เพื่อให้ผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องรับทราบแนวทางในการดำเนินงานของโรงเรียนที่มุ่งเน้นในด้านการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมเพื่อมุ่งสู่เป้าหมายในการเป็นต้นแบบโรงเรียนสีเขียว (Green School) นอกจากนี้ยังมีการกำหนดนโยบายและมาตรการส่งเสริมการจัดการขยะและการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม หลังจากนั้นมีการประชุมผู้ที่เกี่ยวข้องเพื่อวางแผนการดำเนินงานและจัดทำโครงการโรงเรียนปลอดขยะ (Zero waste School) โดยมุ่งเน้นในการจัดกิจกรรมลดการใช้ คัดแยกขยะ และนำกลับมาใช้ประโยชน์ใหม่ ตามหลักการ 3 Rs มีการดำเนินงานผ่านกิจกรรมหลัก 4 กิจกรรม ได้แก่ กิจกรรมพิชิต 3 Rs กิจกรรมธนาคารขยะ Recycle กิจกรรมขยะแปลงร่าง และกิจกรรมขยะ(อินทรีย์)ล่องหน และเสนอโครงการและกิจกรรมต่อผู้บริหาร มีจัดทำแผนปฏิบัติงาน มีการกำหนดระยะเวลา และเกณฑ์การประเมินผลของโครงการ มีการมอบหมายงานการแต่งตั้งคณะกรรมการผู้รับผิดชอบในแต่กิจกรรมและคณะกรรมการในการตรวจสอบประเมิณผลโครงการ เพื่อกำหนดกรอบงานให้ทุกฝ่ายมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการ ขั้นดำเนินงาน มีการดำเนินตามแผนปฏิบัติงานที่วางไว้ เริ่มจากจัดกิจกรรมที่ส่งเสริมด้านความรู้ความเข้าใจผ่านกิจกรรมพิชิต 3 Rs ซึ่งเป็นกิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการในการให้ความรู้เกี่ยวกับการจัดการขยะอย่างถูกวิธี การคัดแยกขยะตามหลัก 3 Rs และมีการจัดการเรียนการสอนในห้องเรียนที่มีการบูรณาการด้านการจัดการขยะมูลฝอยและสิ่งแวดล้อม มีการจัดทำเส้นทางขยะ โดยโรงเรียนคลองบางพรหมกำหนดเส้นทางการจัดการขยะตามชนิดของขยะมูลฝอยและมีการดำเนินกิจกรรมต่าง ๆ ตามรูปแบบเส้นทางการจัดการขยะ โดยแบ่งเป็น 4 เส้นทาง ดังนี้

เส้นทางที่ 1 ขยะอินทรีย์ที่เกิดจากเศษอาหารต่าง ๆ จากโรงอาหารและร้านค้าสหกรณ์ ใบไม้
และกิ่งไม้บริเวณรอบโรงเรียน เศษดินสอจากห้องเรียน โดยขยะเหล่านี้จะถูกคัดแยกประเภท
และนำเข้าศูนย์การเรียนรู้การจัดการขยะแบบครบวงจร ดำเนินงานผ่านกิจกรรมขยะอินทรีย์
(ล่องหน) และกระจายสู่ฐานการเรียนรู้ต่าง ๆ เพื่อนำไปใช้ประโยชน์ ได้แก่ ฐานน้ำหมักชีวภาพ ฐานปุ๋ยหมักแบบไม่พลิกกอง ฐานปุ๋ยหมักในถังหมักรักษ์โลก และฐานปุ๋ยหมักมูลไส้เดือน เพื่อทำปุ๋ยชีวภาพมาใช้ในแปลงผักของโรงเรียน

เส้นทางที่ 2 ขยะรีไซเคิลที่เกิดจากห้องเรียน ได้แก่ ขวดน้ำพลาสติก กระดาษ กล่องนม
และกล่องลังที่เกิดจากร้านค้าสหกรณ์ โดยขยะเหล่านี้จะถูกคัดแยกประเภทจากห้องเรียนเพื่อนำเข้ากิจกรรมธนาคารขยะ
Recycle และขยะบางส่วนนำเข้าศูนย์การเรียนรู้การจัดการขยะแบบครบวงจร
และขยะบางส่วนจะกระจายเข้าสู่ห้องเรียนมาใช้ในการดำเนินกิจกรรมขยะแปลงร่างเพื่อนำไปบูรณาการในการจัดการเรียนการสอนในการทำสิ่งประดิษฐ์ เช่น ถังขยะจากกล่องนม กระถางต้นไม้จากขวดพลาสติก เป็นต้น

เส้นทางที่ 3 ขยะทั่วไปที่เกิดจากร้านค้าสหกรณ์ ได้แก่ ถุงขนม หลอด ไม้ไอศกรีม ถุงพลาสติก                 โดยขยะเหล่านี้จะถูกคัดแยกประเภทจากห้องเรียนเพื่อรวบรวมไว้ที่จุดทิ้งขยะ และขยะทั่วไปบางส่วนนำเข้าศูนย์การเรียนรู้การจัดการขยะแบบครบวงจรและกระจายเข้าสู่ห้องเรียนเพื่อใช้ในกิจกรรมขยะแปลงร่างนำไปบูรณาการในการจัดการเรียนการสอนในการทำสิ่งประดิษฐ์ เช่น กรอบรูปจากไม้ไอศกรีม

เส้นทางที่ 4 ขยะอันตรายที่เกิดจากห้องเรียน ได้แก่ ถ่านไฟฉาย ปากกาเคมี ขวดใส่สารเคมี
โดยขยะเหล่านี้จะถูกคัดแยกประเภทจากห้องเรียนเพื่อรวบรวมไว้ที่ศูนย์การเรียนรู้การจัดการขยะ
แบบครบวงจรเพื่อส่งทางเขตไปกำจัดอย่างถูกวิธี

          คณะครูและบุคลากรมีการดำเนินงานตามแผนปฏิบัติงานที่วางไว้อย่างเป็นระบบ มีการประสานความร่วมมือกับชุมชนและหน่วยงานภายนอกในการเข้ามามีส่วนร่วมในการส่งเสริมความรู้ความเข้าใจด้านการจัดการขยะและสิ่งแวดล้อม เป็นการสร้างเครือข่ายความร่วมมือให้มีการดำเนินงานอย่างเป็นรูปธรรมมากยิ่งขึ้นหลังจากการดำเนินงาน ขั้นติดตามและประเมินผล มีการจัดทำรายงาผลการดำเนินโครงการ/กิจกรรม โดยการติดตามการประเมินจากการแต่งตั้งคณะกรรมการประเมินผลโครงการโรงเรียนปลอดขยะ (Zero waste School) ได้แก่ ผู้บริหาร ครู บุคลากรในโรงเรียนและนักเรียนแกนนำ เพื่อประเมินและติดตามผลการดำเนินงาน โดยมีการวัดประเมินผลของโครงการ ได้แก่ ปริมาณขยะในแต่ละเดือน เปรียบเทียบปริมาณขยะที่ลดลงและการนำขยะไปใช้ประโยชน์ การประเมินความรู้ด้วยแบบทดสอบ การประเมินพฤติกรรมและความพึงพอใจของผู้ร่วมโครงการ/กิจกรรม และผลมาทำการวิเคราะห์เพื่อนำผลมาปรับปรุงพัฒนาโครงการในปีต่อไป ขั้นปรับปรุง มีการรวบรวมข้อมูลเพื่อนำเสนอที่ประชุม นำผลการประเมินโครงการและผลการวิเคราะห์ระดับความรู้ความใจ ระดับความพึงพอใจของผู้ที่เข้าร่วมโครงการ และปริมาณขยะก่อนและหลังดำเนินการมาเทียบกับวัตถุประสงค์ของโครงการที่ได้วางไว้ เพื่อนำข้อมูลที่ได้นำไปพัฒนาโครงการในปีต่อไป


ผลจากการปฏิบัติ

โรงเรียนคลองบางพรหม มีการดำเนินงาน เรื่อง โรงเรียนต้นแบบการจัดการขยะครบวงจร (Zero Waste School) ผ่านการดำเนินโครงการโรงเรียนปลอดขยะ (Zero Waste School) ได้ดำเนินกิจกรรมด้านการจัดการขยะอย่างเป็นระบบและน้อมนำหลักปรัชญาเศรษกิจพอเพียงเข้ามาปรับใช้การดำเนินกิจกรรมต่าง ๆ โดยเริ่มจากการส่งเสริมความรู้ความเข้าใจให้กับบุคลากรและนักเรียนในเรื่องการจัดการขยะ โดยจัดกิจกรรมการเรียนการสอนที่มีการบูรณาการกับรายวิชาต่าง ๆ และดำเนินกิจกรรมที่ส่งเสริมความรู้ความเข้าใจด้านการจัดการขยะผ่านกิจกรรมพิชิต 3 Rs เป็นกิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการให้บุคลากรและนักเรียนเกิดความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการจัดการขยะมูลฝอยอย่างถูกต้อง และสามารถคัดแยกขยะแต่ละประเภทได้อย่างถูกต้องตามหลักการ 3 Rs มีการนำขยะกลับไปใช้ประโยชน์ (Recycle) ผ่านกิจกรรมธนาคารขยะ (Recycle) ในการนำขยะรีไซเคิลไปขายสร้างรายได้ให้กับห้องเรียน กิจกรรมขยะแปล่งร่าง ในการนำขยะประเภทรีไซเคิลและขยะทั่วไปบางส่วนนำกลับมาทำสิ่งประดิษฐ์ กิจกรรมขยะ(อินทรีย์)]ล่องหน ในการนำขยะอินทรีย์มาใช้ประโยชน์เป็นน้ำหมักและปุ๋ยชีวภาพ ส่งผลให้นักเรียนและบุคลากรในโรงเรียนเกิดความรู้ความเข้าใจในการจัดการขยะอย่างถูกวิธีและเกิดความตระหนักและเห็นคุณค่าของขยะมูลฝอยจากการนำขยะไปใช้ประโยชน์ สามารถเป็นตัวอย่างที่ดีให้กับชุมชนในการจัดการขยะที่ยั่งยืน พบว่า ร้อยละ ๘๘.๐๐ อยู่ในระดับดีมาก นอกจากนี้โรงเรียนคลองบางพรหมยังส่งเสริมด้านการจัดการขยะตั้งแต่ต้นทาง การลดการใช้ (Reduce) ผ่านการดำเนินกิจกรรมรูปแบบการรณรงค์ เช่น กิจกรรมรณรงค์การลดการใช้พลาสติก Single Use plastic และส่งเสริมในการเลือกใช้บรรจุภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม กิจกรรมทานหมดลดขยะ กิจกรรมใช้กระดาษ 2 หน้า โดยมีเป้าหมายให้บุคลากรและนักเรียนลดการใช้ คัดแยก และนำไปใช้ประโยชน์โดยยึดหลัก 3 Rs เน้นการมีส่วนร่วมของนักเรียนและบุคลากรในโรงเรียน รวมทั้งจัดกิจกรรมที่มีการบูรณาการกับรายวิชาต่าง ๆ นำไปสู่การสร้างนวัตกรรมถังหมักรักษ์โลก เป็นนวัตกรรมที่เกิดจากนักเรียนที่สร้างปุ๋ยหมักแบบไม่พลิกกอง จากการนำวัสดุเหลือใช้มาสร้างเพื่อกำจัดขยะประเภทขยะอินทรีย์ในโรงเรียนและเป็นการใช้ประโยชน์จากเศษขยะอินทรีย์โดยการหมักให้เกิดเป็นปุ๋ย และสามารถนำไปประยุกต์ใช้บูรณาการสอนในรายวิชาวิทยาศาสตร์ในเรื่องของกระบวนการหมักและการย่อยสลาย และจากการดำเนินโครงการโรงเรียนปลอดขยะ (Zero Waste School) พบว่า ผลการวิเคราะห์ข้อมูลปริมาณขยะมูลฝอยเปรียบเทียบก่อนดำเนินโครงการโดยใช้ฐานข้อมูล           ปี 2567 และหลังดำเนินโครงการ โดยใช้ฐานของข้อมูล ปีปัจจุบัน 2568 ปริมาณขยะทั้งหมดก่อนดำเนินการ 16.66 กิโลกรัม/วัน เฉลี่ยต่อคน 0.05 กิโลกรัม/วัน (ข้อมูลขยะมูลฝอย ปี 2567) ปริมาณขยะทั้งหมดหลังดำเนินการ มีปริมาณขยะที่เกิดขึ้นเฉลี่ย 10.55 กิโลกรัม/วัน เฉลี่ยต่อคน 0.03 กิโลกรัม/วัน (ข้อมูลขยะมูลฝอย ปี 2568)

 

          ตารางข้อมูลปริมาณขยะมูลฝอยเปรียบเทียบก่อนดำเนินกิจกรรมและหลังดำเนินโครงการโรงเรียนปลอดขยะ (Zero Waste School) มีดังนี้    

ประเภทขยะ

ปริมาณขยะอินทรีย์ กก./วัน

ปริมาณขยะ

รีไซเคิล

กก./วัน

ปริมาณขยะทั่วไป

กก./วัน

ปริมาณ

ขยะอันตราย

กก./วัน

ปริมาณของขยะทั้งหมด

กก./วัน

ก่อนดำเนินการ

8.58

6.45

1.53

0.10

16.66

หลังดำเนินการ

6.32

3.00

1.16

0.07

10.55

          นอกจากด้านการจัดการขยะมูลฝอย โรงเรียนคลองบางพรหมได้ดำเนินโครงการ/กิจกรรมที่สอดคล้องในเรื่องการจัดการสิ่งแวดล้อมในทุกมิติเพื่อให้สอดคล้องต่อเป้าหมายในการเป็นต้นแบบโรงเรียนสีเขียว (Green School) จึงได้จัดทำโครงการ/กิจกรรมที่เกี่ยวข้อง ดังนี้ โครงการบริหารจัดการขยะพลาสติก (PET) โครงการโรงเรียนคาร์บอนต่ำ (Low Carbon School) โครงการโรงเรียนอีโคสคูล (Eco-School Beginner)  โครงการสถานศึกษาพอเพียง โครงการสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน กิจกรรมผักปลอดสารพิษ  กิจกรรมเพิ่มพื้นที่สีเขียว เช่น กิจกรรมปลูกต้นไม้ถวายพ่อ กิจกรรมปลูกต้นไม้เนื่องในวันสิ่งแวดล้อม ทำให้นักเรียนมีความรู้วิธีการปลูกต้นไม้ กระบวนการเจริญเติบโตของต้นไม้ ทำให้นักเรียนเกิดความรักและห่วงแหนต้นไม้และตระหนักถึงความสำคัญของต้นไม้ในการเชื่อมโยงการลดผลกระทบการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โดยต้นไม้รอบโรงเรียน ช่วยให้เกิดร่มเงาและช่วยกักเก็บคาร์บอนรวมไปถึงฝุ่นต่าง ๆ ในอากาศ โดยการคำนวณการกักเก็บคาร์บอนของต้นไม้ จำนวน 109 ต้น สามารถกักเก็บคาร์บอนเฉลี่ย/เดือน 127.53 kgCO2eq/ปี  และจากการดำเนินงานโครงการที่เกี่ยวข้องกับด้านการจัดการขยะและสิ่งแวดล้อมของโรงเรียนคลองบางพรหม ส่งผลให้ได้รับรางวัล ดังนี้ 1.รางวัลโรงเรียนต้นแบบการบริหารการจัดการขยะพลาสติก (PET) ระดับดีเยี่ยม ประจำปีการศึกษา 2568  (ต่อเนื่องเป็นปีที่ 2) จากบริษัทโดรามา เวนเจอร์ส จำกัด (มหาชน) 2.รางวัลชมเชย โรงเรียนคาร์บอนต่ำ (Low Carbon School) ระดับประเทศ ประจำปีการศึกษา 2568 จากกรมกรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม 3.รางวัลโรงเรียนอีโคสคูล (Eco-School Beginner) ระดับต้น ประจำปีการศึกษา 2568 จากกรมกรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม 4.รางวัลสถานศึกษาปลอดภัย ระดับดีเด่น ประจำปีการศึกษา 2568 (ต่อเนื่องเป็นปีที่ 2) จากกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน 5.รางวัลสถานศึกษาแบบอย่างการจัดกิจกรรมการเรียนรู้และบริหารจัดการตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง (สถานศึกษาพอเพียง)